Jedno od najznačajnih imena u srpskoj istoriji je Miloš Obrenović, rodonačelnik dinastije Obrenović i vođa Drugog srpskog ustanka, kojim je poveo narod u konačno osobođenje od Turaka. Knez Miloš, 18. marta 1780 - 26. septembar 1860. godine, rođen je kao Todorović, po ocu Teodoru Mihailoviću, a prezime Obrenović uzeo je od svog polubrata Milana, rudničkog vojvode, pošto se njegova majka preudala za Milanovog oca, Obrena Martinovića iz Brusnice.

Do izbijanja Prvog srpskog ustanka Miloš je radio na imanjima istaknutih srpskih zemljoposednika, a bavio se i trgovinom svinja. Podizanjem bune ceo srpski narod saznaje za ime Miloš Obrenović, čoveka koji je dobio epitet jednog od najvećih junaka. Zajedno sa polubratom Milanom, koji je poginuo 1810. godine, predvodio je borce na planini Rudnik.

Tokom ratnih dejstava u Prvom srpskom ustanku od vožda Karađorđa, venčanog kuma, na upravu je dobio Užičku nahiju. Nakon propasti ustanka i bekstva svih viđenijih Srba preko Save i Dunava, Miloš Obrenović ostaje sam.

„Ja u Njemačku neću, niti imam kuda. Da ja u Njemačku bežim sa golim životom, a za to vreme Turci robe i prodaju moju staru majku i ženu i đecu, Bože sačuvaj“, rekao je na rastanku Jakovu Nenadoviću.

Ovom odlukom Miloš je pridobio veliku podršku naroda, a Turci su mu poštedeli život i postavili ga upravitelja srpske raje. Pored toga, pomogao je Turcima da 1814. godine uguše Hadži-Prodanovu bunu.

foto: drugi srpski ustanak Paja Jovanović/wikepedia

Međutim zulum koji su Turci sprovodili nad srpskim narodom naveo ga je na podizanje Drugog srpskog ustanka. Ustanak je podigao 23. aprila 1815. godine u Takovu kada je izgovorio i čuvenu rečenicu: „Evo mene, eto vas, rat Turcima!“

Tada je uspeo i da sklopi usmeni dogovor sa Marašli Ali-pašom o mešovitoj srpsko-turskoj upravi. Za vreme njegove prve vladavine, 1815 – 1839.  godine, upornom diplomatijom, Srbija je postala autonomna kneževina u okviru Osmanskog carstva i ukinut je feudalizam nakon čega je nastao novi društveni sloj slobodno seljaštvo. Knez Miloš je vladao autokratski, stalno odbijajući da ograniči i deli vlast, zbog čega je protiv njegove vlasti bilo podizano nekoliko buna i u kojoj je po njegovoj naredbi ubijen vožd Karađorđe.

Za prvu prestonicu svoje države, Miloš je  1818. godine izabrao Kragujevac, koji je bio kolevka moderne države i grad koji je za veoma kratko vreme postao značajan centar na Balkanu. Iste godine, u gradu na Lepenici sagrađena je prva crkva, na desnoj obali reke, koja je u to vreme bila viša od svake džamije.

U godinama koje su dolazile u Kragujevcu je osnivan čitav niz institucija, prve novine – „Novine srbske” pod uredništvom Dimitrija Davidovića, muzička formacija „Knjaževsko – srpska banda“ koju osniva Jozef Šlezinger, prvi teatar „Knjaževsko – srpski teatar“ pod upravom Joakima Vujića, takođe i prva gimnazija 1833. godine, Licej – viša škola 1838. godine, prva galerija slika, prvi sud „Sud kragujevački” 1820. godine i prva apoteka 1822. godine, kao i muzej i biblioteka.

foto: wikepedia

Gradnjom gradskog centra na prostoru današnjeg Malog parka knez Miloš je osnovao novi centar Kragujevca. U okviru gradskog centra nalazili su se  dvorski kompleks, Skupština, crkva, mitropolija, arsenal, teatar, škola, kasarne, apoteka, bolnica i dr. Oko novog gradskog jezgra ubrzo su počele da niču nove zgrade koje su u mnogo čemu podsećale na velelepne objekte u Beču i Pešti, ali istovremeno zadržavajući nasleđenu orijentalnu strukturu. 

Upravo u Kragujevcu, u tek oslobođenoj Srbiji, napravljen je prvi Ustav, poznatiji kao Sretenjski ustav. Njegov tvorac je jedan od najučenijih ljudi tog vremena Dimitrije Davidović, a predstavljen je na Sretenjskoj skupštini 15. februara 1835. godine u Kragujevcu.

foto: Narodni muzej Šumadije

Sretenjski Ustav nije bio prihvatljiv za velike sile – Austriju, Rusiju, Tursku, pa je ubrzo suspendovan. Umesto njega, 1838. godine, usvojen je jedan hatišerif, takozvani „Turski ustav“, kojim je Miloševa vlast ograničena na Sovjet.

Veliki knez Miloš Obrenović nije mogao da se pomiri sa ovakom podelom vlasti, pa je 1839. godine abdicirao u korist svoga sina Milana. Milan je na prestolu bio manje od mesec dana, pošto je teško bolestan umro. Nasledio ga je njegov brat Mihailo Obrenović, koji je svoju vladavinu zasnivao na očevom primeru.

Sve što je urađeno u periodu od 1818. do 1841. godine bio je dobar temelj za dalji razvoj centara moderne srpske države, ali i stvaranje društvenog, kulturnog i političkog života u Kragujevcu. Titulu prve srpske moderne prestonice Kragujevac je nosio sve do 1841. godine, kada se prestonica ponovo seli u Beograd.

foto: wikepedia

Nakon 19 godina izganstva, 1858. Miloš se vraća u Srbiju i započinje svoju drugu vladavinu, koja je trajala do  26. septembra 1860. godine, kada je i preminuo. Sahranjen je Sabornoj crkvi u Beogradu. Iza sebe je ostavio čak šesnaest potomaka, od čega su osam bračnih i osam vanbračnih. Sa kneginjom Ljubicom dobio je ćerke  Petriju, Savku, Gabrijelu i Mariju, kao i sinove Todora, Petra, Milana i Mihaila. Njegova vanbračna deca uglavnom su doživeli tragične sudbine, umirući od zaraznih bolesti, a među njima se pominje i Milivoje Petrović Blaznavac.

M.Đurić