"Da se nikad, nikad nezaboravi...Srbijo!"

                                  Bol, tuga i seta pretočeni u stihove i na platno

Kroz istoriju srpski narod preživljavao je mnoge teške i bolne dane. Često veoma tragična istorija naroda bila je inspiracija za nastanak mnogih umetničkih dela. O kragujevačkoj tragediji, ataku na jedan nedužni narod i podmladak, napisana je nekolicina pesama i snimljeno nekoliko filmova. 

Tragediju koja je zadesila Kragujevac oktobra 1941. godine najvernije je opisala poznata srpska pesnikinja Desanka Maksimović u pesmi „Krvava Bajka“.

Čuvši za tragediju srpskog podmlatka u Kragujevcu Desanka je svoju bol pretočila u lirsku rodoljubivu pesmu, elegiju, koja se ujedno može smatrati i himnom stradalih đaka. Napisana po istinitim događajima, Desanka je za osnovni motiv pesme uzela neljudski, zločinački čin nemačkog okupatora prema nedužnim civilima. „Krvava bajka“ sastoji se od sedam strofa, od kojih se prva, treća i peta ponavljaju čineći refren pesme. U pesmi se nigde ne spominje zemlja u kojoj se to dogodilo, jer to nije ni važno, fokus je stavljen na nevericu. U refrenu pesnikinja naglašava krvavu stvarnost i težinu stradanja o kojima pesma peva, tu bolnu smrt nedužnih đaka i varvarstvo onih koji su ih umorili, češće opominje na strahotu opevanog događaja i iskazuje osećanje neverice da je on moguć i stvaran.

Bilo je to u nekoj zemlji seljaka

na brdovitom Balkanu,

umrla je mučeničkom smrću

četa đaka

u jednom danu.

Iste su godine

svi bili rođeni,

isto su im tekli školski dani,

na iste svečanosti

zajedno su vođeni,

od istih bolesti svi pelcovani

i svi umrli u istom danu.

Bilo je to u nekoj zemlji seljaka

na brdovitom Balkanu

umrla je junačkom smrću

četa đaka

u istom danu...

Pesma „Krvava bajka“ objavljena je tek nakon završetka Drugog svetskog rata i bila je obavezno štivo u nastavnim programima osnovnih škola u doba Savezne Federativne Republike Jugoslavije. Desanka Maksimović je 1969. godine napisala i pismo u kome objašnjava nastanak poeme, a koje se sada nalazi izloženo u muzeju „21. oktobar“ u Kragujevcu.

Na temu ratnih zločina pesmu „Kragujevac“ napisao je književnik Radoje Radovanović. Pesma je posvećena uspomeni na streljanog profesora i direktora Prve kragujevačke gimnazije Miloja Pavlovića, koji je odbio da istupi iz stroja prepunog đaka za streljanje. 

...Vama je neshvatljivo:

mi, odrpani, iscepanih laktova,

mi, za koje su vam vaši govorili

da smo pogana dripačka rasa -

stojimo uzdignute glave i uspravnoga stasa!

I ne drhte nam vezane ruke,

i ne tresu nam se obnažena ramena,

i gledamo vas, gledamo i vidimo

- da vaša klecaju kolena

pred snagom pogleda naših!

Šire se zgranuto vaše razbojničke oči,

grče se u čudu vaša bezizrazna lica

i postajete šaka preplašenih ubica!...

O masovnom stradanju u Kragujevcu oktobra 1941. godine snimljena su i dva filma. 

Prvi snimljeni je film „Prozvan je i V-3“ iz 1962. godine. Režiser, a ujedno i scenarista filma je Milenko Štrbac. Radnja filma odvija se u par dana pred streljanje, dok se akcenat filma stavlja na 21. oktobar 1941. godine, dan streljanja đaka kragujevačkih škola. U filmskom ostvarenju Milenka Štrbca igrali su poznati srpski glumci Božidar Stošić, Radmila Savićević, Branko Cvejić, Sima Ilić, Dragoslav Popović, Zlatibor Stoimirov i drugi.

Sedam godina kasnije, 1969. godine snimljen je i film „Krvava bajka“ po scenariju i režiji Branimira Tori Jankovića. Radnja filma prikazana je kroz događaje grupe dečaka, uličnih čistača cipela. S obzirom da su građani bili pod pritiskom zbog odbijanja saradnje sa okupatorima zavladala je glad i i maltretiranje meštana. Grupa dece, na čelu sa dečakom po imenu Mali Piljak, dolazi na ideju organizuje čišćenje cipela okupatorskim vojnicima i oficirima pred kasarnom, kako bi obezbedili bar neku zaradu. Nakon toga, slede scene izliva okupatorskog besa prema stanivništvu zbog pogibije par nemačkih vojnika. Na samom stratištu grupa malih čistača cipela odbija da očisti prljave nemačke čizme, zbog čega i njih odvode na streljanje. Glavnu ulogu, dečaka  Piljka odigrao je Slobodan Mladenović. I u ovom filmu pojavljuju se poznati jugoslovenski glumci poput Mire Stupice, Mije Aleksić, Velimira Bate Živojinović, Ljuba Tadić, Franek Trefalt, Vasa Pantelić i drugi.

Sva ova umetnička dela ostavljena su nam u amanet da ih čuvamo od zaborava. Omladino Srbije neguj i čuvaj uspomenu na svoj tragično stradali narod, na svoj podmladak koji je junački položio život radi našeg boljeg sutra.

Lj.Marković

Projekat "Da se nikad,nikad ne zaboravi...Srbijo" sufinansiran je iz Budžeta Republike Srbije - Ministarstva kulture i informisanja. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.