Ilija Hadži - Milutinović Garašanin rođen je u selu Garaši nadomak Aranđelovca 28. januara 1812. a umro 22. juna 1874. godine u Grockoj kod Beograda. U istoriji je ostao upamćen kao vodeći srpski državnik, predsednik Vlade, jedan od ustavobranitelja koji su 1842. godine zbacili kneza Mihaila Obrenovića, tvorac Načertanija, organizatora poštanske službe, osnivačem poljoprivredne škole, vojne akademije i fabrike oružja. U dugogodišnjem radu bio je odgovoran za  policiju, vojsku, saobraćaj, civilno činovništvo i obrazovanje. 

Porodica imućnog trgovaca Hadži Milutina Savića poreklo vuče iz brdskog mesta Bjelopavlića u Crnoj Gori, a po dolasku u selo Garaši sinu Iliji dodeljuje novo prezime Garašanin. Osnovno obrazovanje stiče u porodičnoj kući podučavan od privatnih učitelja, a potom usavršavanje nastavlja u Zemunu u grčkoj školi i Orahovcu gde je izučio nemački jezik. Po završetku školovanja vraća se u rodne Garaše gde ocu pomaže u trgovini sve do 1837. godine kada ga knez Miloš Obrenović uzima u državnu službu i postavlja na mesto carinika u selu Višnjica, a potpom i u Beogradu. Po uvođenju regularne vojske, knez Miloš ga postavlja na mesto pukovnika, a nakon pogibije oca i brata u sukobima protiv  kneza Mihajla 1842. godine biva postavljen na mesto pomoćnika ministra unutrašnjih poslova. Po odlasku iz zemlje ministra Vučića 1943. Garašan zauzima njegovo mesto i ostaje na tom položaju do 1952. godine.

U bogatoj političkoj karijeri ostao je upamćen kao jedan od najvećih državnika i administratora ustavobraniteljskog vremena. Zaslužan je za stvaranje policije u Srbiji i birokratskog načina uprave. U unutrašnjoj politici bio je izrazito konzervativan, dok je u spoljnoj bio širokih pogleda što je dokazao u svome Načertaniju iz 1844, po kojem je Srbija trebalo da radi na stvaranju velike jugoslovenske države. Na mesto kneževog predstavnika postavljen je 1852. i to mesto zadržava do proleća naredne godine kada Rusija na formalan način zahteva od Srbije da ga ukloni zbog njegovih namera da državu veže za zapadnse sile, a naročito Francusku. Od 1856. do 1858. bio je u Savetu i kada se posle Pariskog mira knez Aleksandar Karađorđević podao austrijskom uticaju, Garašanin se okrenuo protiv kneza. U borbi protiv Karađorđevića pomoć je tražio u Francuskoj i Porti, ali i u Rusiji.

Nakon Etem-pašine misije, početak 1858. godine, postao je ministar unutrašnjih poslova u Magazinovićevom ministarstvu, koje je Porta, poduprta Rusijom i Francuskom, nametnula Karađorđeviću. U Vladu je ušao sa namerom da obori kneza prikupljajući što veći broj protivnika u Skupštini, za šta je kasnije optužen da je hteo da preuzme presto. 

Pošto je Svetoandrejska skupština zatražila od Aleksandra Karađorđevića da da ostavku, knez moli Garašanina da ga odveze u grad Turcim, što ovaj i čini. Bez njegovog znanja, Skupština ponovo uspostavlja dinastiju Obrenovića. Po povratku kneza Miloša, Ilija se drži sastrane, a po dolasku Mihajla na presto 1861. godine Ilija zauzima mesto  predsednika Ministarskog Saveta i ministra inostranih poslova i od tada se bavi isključivo pitanjima spoljne politike.

bista u Grockoj

Mihajlovu ideju o ratu protiv Turaka prihvatio je oberučke nastojoće da sklopi sporazume sa susednom Crnom Gorom i Grčkom, ali i da ujedini ceo Balkan u ovoj borbi. Za vreme njegovoga ministrovanja, rešeno je gradsko pitanje i turski garnizoni napustili su sve tvrđave koje su držali u Srbiji.

Pošto se izrazito protivio Mihajlovoj ženidbi sa rođakom Katarinom Konstantinović, otpušten je sa mesta ministra 1867. godine, a takvoj kneževoj odluci Rusija se oštro protivila. Kada je 1868. godine knez Mihajlo Obrenović ubijen, Ilija Garašanin preduzima sve mere održavanja reda.

Tokom karijere borio se za formiranje velike jugoslovenske države, jedine koja bi mogla da održi samostalnost i nezavisnost od Austrije i Rusije. Iza sebe je ostavio veliku zbirku političkih prepiski. Poslednje godine života Ilija Hadži - Milutinović Garašanin proveo je na svom imanju u Grockoj udaljen od politike.

škola u Aranđelovcu

U čast njegove ličnosti osnovna škola u Aranđelovcu i Grockoj, kao i biblioteka nose ime Ilija Garašanin.

Lj.Marković

foto: vikipedia