Na južnim obodima Šumadije, tamo gde se brežuljci polako uzdižu ka horizontu i gde se pogled bez prepreka razliva ka Pomoravlju, uzdiže se Oplenac – mesto u kojem se priroda, istorija i državna ideja spajaju u jedinstven simbol srpske prošlosti. Na samom vrhu ovog stenovitog brda podignut je Hram Svetog Đorđa, zadužbina dinastije Karađorđević i njihov mauzolej, koji danas predstavlja jedno od najznačajnijih memorijalnih i duhovnih središta Srbije.

Sam naziv Oplenac duboko je ukorenjen u narodnom iskustvu. Kamenito uzvišenje nekada je bilo obraslo niskim, krivudavim hrastovima čije su prirodno račvaste grane meštani koristili za izradu oplena – drvenih delova na seljačkim kolima. Upravo po tome je brdo dobilo ime, zadržavši u sebi sećanje na vreme kada je svakodnevica bila u neposrednom skladu sa prirodom.

U podnožju Oplenca razvijala se Topola, varošica čiji je geografski položaj odredio njen istorijski značaj. Smeštena na raskrsnici važnih drumova koji su povezivali Beograd, Kragujevac, Rudnik i Šabac, Topola je od ranog perioda bila prirodno stecište trgovaca, putnika i karavana. Stariji naziv Kamenica, po istoimenoj rečici, vremenom je ustupio mesto imenu Topola, koje se u pisanim izvorima javlja početkom 18. veka. Narodno predanje kaže da je na raskršću puteva nekada rasla velika topola čiji je hlad bio idealno mesto za odmor, a upravo je ona dala ime varoši koja se oko nje razvila.

Istorijski uspon Topole neraskidivo je vezan za Prvi srpski ustanak. Vođa ustanka i vožd srpske revolucije, Karađorđe Petrović, rođen u obližnjem selu Viševac, uoči ustanka se nastanio u Krćevcu, nadomak varoši. Upravo u Topoli on je formirao političko i vojno središte ustaničke Srbije, pretvorivši je u prestonicu slobodne zemlje. Između 1811. i 1813. godine podignut je utvrđeni Karađorđev grad, sa bedemima, kulama i šancem, u čijem je središtu sagrađena crkva Presvete Bogorodice, kasnije poznata kao Karađorđeva crkva. Njena zvona, izlivena u Beogradu, bila su prva koja su se oglasila u oslobođenoj Srbiji.

Slomom ustanka 1813. godine i povratkom osmanske vlasti, utvrđenje je razoreno, a Topola je izgubila svoj državni značaj. Dolaskom kneza Miloš Obrenović na vlast i konačnim političkim obračunom sa Karađorđem, ovaj kraj je gurnut u stranu, da bi tek sredinom 19. veka nakratko oživeo zaslugom Karađorđevog sina, kneza Aleksandra. On je obnovio vinograde i imanja na padinama Oplenca, podigao kuću i podrum, i ponovo privukao imućnije stanovnike, čineći od Topole uređenu varošicu.

Dug period stagnacije usledio je povratkom Obrenovića na vlast, a ostaci Karađorđevog grada konačno su uništeni nakon gušenja Topolske bune 1877. godine. Ipak, lokalno stanovništvo je sačuvalo Karađorđevu crkvu, otkupivši je kao svoju parohijsku svetinju, što je predstavljalo čin tihog, ali istrajnog pamćenja.

Prelomni trenutak za Topolu i Oplenac nastaje 1903. godine, dolaskom na presto kralja Petar I Karađorđević. Posle decenija izgnanstva, kralj se okreće zavičaju svojih predaka i počinje da ostvaruje davno zamišljenu ideju – podizanje velike zadužbine koja će biti duhovno središte i večni dom dinastije Karađorđević. Oplenac, svojim položajem i snažnom simbolikom, izabran je kao mesto gde će se ta vizija ostvariti.

Tako je na brdu koje je ime dobilo po skromnom drvenom oplenu nikla jedna od najmonumentalnijih srpskih svetinja – hram koji ne svedoči samo o verskoj posvećenosti, već i o istorijskoj ideji države, žrtvi i kontinuitetu. Oplenac danas nije samo geografska tačka, već mesto nacionalnog pamćenja, gde se prošlost čita u kamenu, mozaiku i tišini koja obavija zadužbinu srpskih vladara.