Kralj Milan Obrenović ostaće upamćen kao prvi srpski kralj „posle Kosova”. Za vreme njegove vladavine Srbija je stekla međunarodno priznanje, a on se često navodi i kao vladar koji je „doveo Evropu u Srbiju”.

Srpski knez (1868-1882) i prvi novovekovni kralj (1882-1884) Milan Obrenović IV rođen je 22. avgusta 1854. godine u vlaškom, rumunskom, gradu Marašestiju. Milan je bio sin Miloša Obrenovića, sina Jevrema Obrenovića, rođenog brata kneza Miloša, i Elene Marije Katardži. Ubrzo nakon njegovog rođenja roditelji se rastaju i započinju svak svoje rakalašne živote. Marija je započela vanbračnu zajednicu sa rumunskim knezom sa kojim je dobila dvoje dece, a kasnije i sa jednim nemačkim plemićem dobija sina Rudolfa koji je jako voleo i poštovao polubrata. Vodeći takav život, prema istorijskim izvorima, nije mnogo posvećivala pažnju na obrazovanje najstarijeg sina Milana. 

Nakon očeve smrti 1861. godine, Milana od majke uzima knez Mihailo da se o njemu brine i vaspitava ga, jer kako se u pojedinism spisima navodi, knez je smatrao da Marija nije   kadra vaspitati svoga sina, koji je postao napušteno i razmaženo dete. Milan Obrenović dolazi sa šest godina u Kragujevac kod kneza Mihaila koji mu je obezbedio izvrsnu guvernantu koja ga je vaspitavala i podučavala. Po sazrevanju, knez Mihailo šalje Milana na školovanje u pariski licej Luj le Gran.

Nakon atentata na kneza Mihaila Obrenovića 1868. godine ugasila se direktna linija potomaka kneza Miloša, pa je bilo i logično da će namesništvo na vlast dovesti maloletnog Milana. Odmah nakon atentata na kneza Mihaila formirano je Milanovo namesništvo predvođeno Jovanom Marinovićem i Ilija Garašanin, a mesec dana kasnije i drugo tročnalno koje su činili  Milivoje Petrović Blaznavac, Jovan Ristić i Jovan Gavrilović.

Prva mera namesništva bilo je donošenja Ustava 29. juna 1869. kojim je predviđeno da srpski presto, ako bi izumrla zakonita muška linija Obrenovića, mogli naslediti potomci kneza Miloša po ženskoj liniji. Ovaj Ustav je našao dosta otpora u redovima opozicije.

Foto: Wikipedia - Kralj Milan Obrenović iz mlađih dana

Zahvaljujući trudu profesora Iljea, od nekada potpuno zapuštenog i najneposlušnijeg deteta koje je video u svom životu („njegovo neznanje bilo je neverovatno“), Milan se u mnogo čemu „popravio i doterao“ i njime se, s predmetnim nastavnicima koje su angažovali namesnici, „dalo upravljati“. Nakon Ilieve smrti na mesto vaspitača dolazi gospara Medo Pucić, koji se pokazao kao veoma loš pa se stoga verovalo da je maloletni knez ostao bez učitelja. Do punoletstva i preuzimanja prestola, 22. avgusta 1872. godine, knez je sasvim pristojno progovorio srpski jezik, a znao je i rumunski, francuski i nemački.

Na početku svoje vladavine knez Milan se uglavnom oslanjao na vojsku, pa je radio na njenom jačanju. U spoljnoj politici oslanjao se sve više na Rusiju, koja se, kako se kasnije pokazalo, uzdržavala od pomoći Srbiji.

Pod pritiskom javnog mnjenja knez je objavio Turskoj rat 1876. godine, ali bez dovoljno diplomatske pripreme završen je porazom Srbije 1877. godine. Iste godine je ponovo stupio u rat na insistiranje Rusije 2. decembra 1877. godine. Vojska Kneza Milana se kretala prema Nišu, Pirotu i Vranju. Posle potpisivanja San Stefanskog ugovora došlo je do preokreta u politici kneza Milana. S'obzirom da su se Rusi okrenuli Bugarima forsirajući ih da  stvare San Stefansku Bugarske, na uštrb srpskih teritorija, knez se tog trenutka okreće prema Austro Ugarskoj. Odlukom Berlinskog kongresa 1878. godine Kneževina Srbija je dobila nezavisnost. Posle odluka Berlinskog kongresa gde je Srbija dobila vranjski, niški, pirotski i toplički okrug, a za uzvrat se saglasila da Austro-Ugarska može da okupira Bosnu i Hercegovinu, knez Milan šalje prvu delegaciju da povede pregovore sa Austro-Ugarskim dvorom. Na čelu delegacije se nalazi Jovan Ristić, vođa liberala obavezao se da u ime Srbije sa Austro-Ugarskom zaključi trgovački ugovor i da izgradi železničku prugu.

U vreme kneza Milana Obrenovića počinju da se događaju sudbonosni događaji. Kada je u Nevesinju izbio ustanak- „Nevesinjska puška“, 1875. godine, knez Milan nije mogao da uzme učešća u njemu s obzirom nezavidan status Srbije, ali i uslovljenost tada velikih sila.

srpsko - bugarski rat

Uvređen držanjem Rusije, knez Milan 28. marta 1880. potpisuje Železničku konvenciju a potom je u Beču i utanačio pregovore o političkom ugovoru sa Austro-Ugarskom. Taj dokument je bila čuvena Tajna konvencija, koja je podrazumevala uzajamnu i prijateljsku politiku Srbije i Austro-Ugarske, gde se Srbija obavezala da na svom području neća trpeti politička spletkarenja protiv Austro-Ugarske monarhije, a za uzvrat Austro-Ugarska se obavezala za proglašavanje Srbije za kraljevinu kod drugih sila. Posle ovog sporazuma, prva mera je usledila od predsednika ministarskog saveta Mihaila Piroćanca koji je knezu Milanu podneo ostavku svoje vlade, koja nije prihvaćena. Sledeći čin je bilo proglašenje Srbije za kraljevinu 21. februara (6. marta) 1882. godine. Car Franja Josif je lično čestitao Kralju Milanu Obrenoviću.

Unutrašnjoj politici, '80-ih godina XIX veka politički život preuzele su tri stranke: Narodno-liberalna, Srpska napredna stranka i Narodna radikalna stranka (Nikola Pašić, Pera Todorović, Stojan Protić, Kosta Taušanović i dr.). Radikali su pokušali da zbace kralja Milana s vlasti već Timočkom bunom (1883), protiveći se oduzimanju oružja i Zakona o reorganizaciji vojske (1883), ali su pretrpeli strahovit poraz.

Ujedinjenje Bugarske sa Istočnom Rumelijom 1885. godine Milan je doživeo kao pripremu za osvajanje Makedonije, što ga je navelo na rat sa Bugarskom. U kratkotrajnom ratu Srbija je poražena, a glavna bitka se odvila na reci Slivnici od 5. do 7. novembra 1885. Mir je sklopljen u Bukureštu, po načelu povratka na prvobitno stanje.

Godine 1888. proglašen je Radikalski ustav poznat po svojoj liberalnosti i naprednosti. Pri njegovom donošenju, kao uzor je upotrebljen belgijski ustav iz 1835. godine.

Što se tiče ljubavnog života kralja Milana Obrenovića, bio je oženjen Natalijom Keško sa kojom je imao buran i tragičan brak. Naime, kraljica se stalno mešala u političke odluke svoga supruga zbog čega je došlo i do velikog razdora među njima koji se završio kraljevom preljubom i razvodom 1888. godine.

Foto: Wikipedia - Kralj Milan, kraljica Natalija i prestolonaslednik Aleksandar

Na proslavi Dana Kraljevine 22. februara 1889, kralj Milan je objavio svoju abdikaciju proglašavajući tri namesnike da vladaju do punoletstva sina Aleksandra. Milan se još kratko zadržava u Srbiji koju kasnije napušta. Sin Aleksandar 7. oktobra 1897. poziva da se vrati u Srbiju  dajući mu položaj vrhovnog komandanta aktivne vojske, a Milan ju je počeo osposobljavati i osavremenjavati uz pomoć Dimitrija Cincar-Markovića.

Pored pokušaja atentata na Milana nakon kraha rata sa Bugarskom, pokušan je još jedan na Ivanjdan 1899. kada je jedan radikal pokušao da ga ubije. Milan Obrenović je odmah počeo novi obračun sa radikalima.

Do novih problema sa kraljem Aleksandrom dolazi posle njegove odluke da se oženi Dragom Mašin. Kralj Milan ga je prekorio u pismu i nije mu dao blagoslov. Nakon toga, Milan je zauvek otputovao iz Srbije krajem 1900. godine. Jedno vreme je boravio u Karlsbadu, pa zatim u Temišvaru, da bi poslednje trenutke proveo u Beču. Umor je od upale pluća  11. februara 1901. u 47.godini života. Sahranjen je u Krušedolu, pored knjeginje Ljubice.

Kralj na posmrtnoj postelji/wikepedia

Inače, u istoriji je ostalo zabeleženo da je kralj Milan za prosvetu u Srbiji izdvajao značajna sredstva i imao posebnih zasluga. Za vreme njegove vladavine osnovna škola, gimnazija i Velika škola su dobile viši nivo. Broj škola se svuda uvećavao. Zaslužan je i za osnivanje Akademije nauka. Veliki broj đaka školovao se o njegovom trošku na najvišim školama u inostranstvu. Za najbolje temate đaka Velike škole izdvajao je godišnje po 120 dukata tokom svoje cele vladavine. Kad se povlačio sa prestola, Velikoj školi je poklonio zemljište za Botaničku baštu Jevremovac.

M.Đ